Neizvesna budućnost instituta stanarskog prava

postavljeno 2017-01-22 20:54:54, autor Jovana Sokolović

Stanarsko pravo (tzv.zaštićeni stanari) je u pravnoj teoriji definisano kao pravo trajnog I nesmetanog  korišćenja stana radi zadovoljavanja ličnih i porodičnih stambenih potreba, razvilo se iz ugovora o zakupu, koji je modifikovan u korist zakupca kao slabije ugovorene strane.  Definisano je u Zakonu o stambenim odnosima I Zakonu o stanovanju iz 1992.godine. Stanarsko pravo moglo se steći na stanu u društvenoj svojini, i na stanu u svojini građana. Nakon donošenja Zakona o stanovanju 1992.godine, nosioci stanarskog prava na stanovima u društvenoj svojini mogli su da otkupe stanove po povoljnijim uslovima od tržišnih ili da stanarsko pravo pretvore u zakup.

Znatno komplikovanija situacija je sa stanovima u privatnoj svojini na kojima postoji stanarsko pravo. Nastao je preinačenjem zakupa u stanarsko pravo ili prinudnom raspodelom viška stambenog prostora i dodeljivanjem onima kojima je bio potreban. Iako posle 1959. godine više nije moglo da se stiče stanarsko pravo na stanovima u privatnoj svojini na kojima do tada nije postojala, već nastala stanarska prava i dalje su proizvodila dejstvo. Dva velika problema koja su se javila, bili su neravnopravan položaj nosioca stanarskog prava na stanovima u privatnoj svojini, s obzirom da nisu imali pravo na otkup stanova, niti na sticanje putem održaja. Takođe, vlasnici stanova opterećeni su stanarskim pravom I poseduju u potpunosti ograničeno pravo svojine. Stanarsko pravo više se ne može steći (za stanove u privatnoj svojini ta mogućnost ukinuta je 1959, a za stanove u društvenoj i državnoj svojini 1992. godine), ali oni koji su ga stekli još ga imaju.

Novi Zakon o stanovanju i održavanju zgrada predviđa iseljenje nosioca stanarskog prava i zakupaca na neodređeno vreme stanova u svojini građana, koje su vlasnici stekli kao useljive pre 26. decembra 1958. Godine, iz tih stanova do 31.12.2016. godine i preseljenje u stanove koje će obezbediti lokalna samouprava na čijoj teritoriji se stanovi nalaze. Ukoliko se ove izmene usvoje skinuo bi se teret sa svojine na tim stanovima, a zaštićenim stanarima obezbedio odgovarajući smeštaj, čime bi se rešio jedan od problema  stanarskog prava na stanovima u svojini građana.

Takođe, predviđa se I povećanje postojeće visine zakupnine (trenutna cena zakupnine za stan u Knez Mihajlovoj od 75m2, za zaštićene stanare je 9000din, dok tržišna vrednost zakupnine za taj stan iznosi oko 49.000din)

Jedni smatraju ovaj proces ispravljanjem višedecinijske nepravde, dok drugi ističu da je položaj zaštićenih stanara izuzetno težak I neizvestan, iz razloga što oni nemaju nikakvu pravnu sigurnost. Udruženje korisnika stanova u privatnoj svojini su naglasili da su kriterijumi za veličinu stana za preseljenje smanjeni, a problemom smatraju I činjenicu da nova lokacija na koju bi mogli da budu preseljeni nije Zakonom definisana. Posebno ističu I svoj neravnopravan položaj, s obzirom da nisu imali mogućnost otkupa stanova, niti su mogli da dobiju stan preko rang liste.

U Srbiji, prema evidencijama, trenutno ima oko 1500 stanara koji imaju ovaj problem, mada se pretpostavlja da je taj broj znatno veći (3000 stanara). Najviše zaštićenih stanara ima u Beogradu, I u Novom Sadu.

U Vladi ističu, da zaštićeni stanari neće biti ostavljeni na ulici, biće preseljeni I dobiće mogućnost da te stanove otkupe. Ipak oni nisu svojom voljom pre 70 godina ušli u te stanove, ali ujedno stanovi moraju da se vrate I svojim pravim vlasnicima.